عباس اقبال آشتيانى

152

تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )

پسر بزرگتر اوگتاىقاآن يعنى گيوك چنان كه گفتيم در سال فوت پدر در مغولستان نبود و با اينكه اوگتاى او را به اردوباليغ خواست قبل از آنكه بملاقات پدر نايل شود اوگتاى زندگانى را وداع كرد و زوجهء قاآن يعنى توراكينا خاتون زمام اختيار سلطنت را در دست گرفت و در حقيقت جانشين شوهر شد تا آنكه برسم مغول قوريلتاى بزرگ شود و تكليف جانشينى اوگتاى مشخص گردد . ما بين بزرگان خاندان چنگيزى بر سر تعيين جانشين اوگتاى اختلاف بروز كرد . از طرفى باتو پادشاه خانات روسيه و دشت قبچاق كه در ميان مغول اعتبار و نفوذى نداشت مىخواست اوروغ اوگتاى برافتد و سلطنت از خانوادهء او بيرون رود و از طرفى ديگر كوتان پسر دوم اوگتاى مدّعى وراثت پدر بود و جمعى نيز مىخواستند شيرامون طفل را بمقام قاآنى بردارند . اما توراكينا خاتون كه زنى مدبّره و زيرك و باسياست بود تمام مساعى خود را صرف حفظ تاج و تخت جهت پسر خود گيوك كرد و مدّت چهار سال و كسرى ( 639 - 644 ) در مقابل مانع‌تراشيهاى باتو كه تشكيل قوريلتاى را بتعويق مىانداخت و مخالفين ديگر مقاومت نمود و به دستيارى زنى محتاله از مردم مشهد طوس فاطمه نام به‌كوتاه كردن دست دشمنان و جلب قلوب لشكريان مشغول شد و در صدد دستگيرى و عزل كسانى كه نسبت به ايشان سابقهء خصومت و كينه داشت برآمد . از آن جمله خواست چينقاى از مشاهير امراى عيسوى اوگتاى و محمود يلواج صاحب‌ديوان و حكمران ختاى را دستگير نمايد اين دو تن از تصميم توراكينا خاتون مسبوق شده به حمايت كوتان برادر او رفتند و امير مسعود بيك پسر محمود يلواج حكمران ماوراءالنهر هم به پناه باتو عزيمت ممالك او كرد و توراكينا خاتون هر قدر ايلچى پيش كوتان فرستاد و تسليم چينقاى و يلواج را خواست او از فرستادن ايشان ابا نمود . توراكينا خاتون براى رسميت دادن سلطنت پسر خود گيوك و تشكيل قوريلتاى بجميع اطراف و اكناف ممالكى كه تحت استيلاى مغول آمده بودند ايلچيان فرستاد و سلاطين و امرا و بزرگان آن نواحى را به مغولستان احضار نمود . قوريلتاى انتخاب گيوك در كنار يكى از درياچه‌هاى مغرب مغولستان به سال 644 تشكيل يافت .